Stories

Succesvol inzetten van psychologie in communicatie over energiebesparen doe je zo

Energie besparen is waanzinnig belangrijk voor de energietransitie. Waarom? 70% van de energie die we verbruiken kan uitgespaard worden als we efficiënter worden in hoe we wonen, werken, leven en onze landbouw en veeteelt inrichten, zo bleek uit een wetenschappelijk onderzoek. In de energietransitie is de overstap naar duurzame energiebronnen heel belangrijk, maar de potentie van het verminderen van de vraag naar energie blijft standaard onderbelicht. Door het inzetten van psychologie in je communicatie kun je mensen wel aan het besparen krijgen. 

Als oplossing om de voortgaande opwarming van de aarde tegen te gaan, blijft energiebesparing een bijrol spelen. In de samenvatting van het Klimaatakkoord dat vorig jaar werd gesloten komt het woord energiebesparing maar vier keer voor. 

Trias Energetica
Bij energiebesparing gaan we uit van de Trias Energetica; een driestappenstrategie om een energiezuinig ontwerp te maken. Dit werd al in 1979 ontwikkeld aan de TU Delft. En is nog steeds leidend als principe: begin met het beperken van de energievraag, gebruik daarna alleen duurzame energie en als je echt nog meer energie nodig hebt, gebruik je fossiele brandstoffen zo efficiënt mogelijk (dus gas in plaats van kolen). Voor nieuwe gebouwen is de standaard nu om het energiepositief te maken, dus energie leverend, meestal via zonnepanelen.

Psychologie inzetten
Hoe komt het toch dat energiebesparing niet de aandacht krijgt die het verdient? Ik hou me al meer dan tien jaar bezig met het onderwerp en helaas, het zal nooit sexy worden, nooit hip of cool. Waar denk jij aan bij het woord energiebesparing? Ingewikkelde technische snufjes? Dan denk jij wat de meeste andere Nederlanders denken. Het woord associëren we onbewust ook met iets moeten opgeven, iets verliezen. Daar zijn we natuurlijk niet voor te porren. Efficiënter omgaan met energie kan een enorme bijdrage leveren aan een succesvolle energietransitie, of het nu gaat om je bedrijfsvoering of je huishouden. Daarom is het absoluut de moeite waard om ermee aan de slag te gaan. Het goede nieuws is, door psychologische inzichten te gebruiken kun je mensen wèl mee krijgen in het besparen van energie.

Gedragsinterventies toepassen
Gelukkig zijn er ook manieren om energie besparen aantrekkelijk te maken. Met het organiseren van energiebespaarwedstrijden bijvoorbeeld, want bijna iedereen houdt wel van een wedstrijdje. Dit is een gedragsinterventie die appelleert aan iets anders dan onze normen en waarden waarop we normaliter onze keuzes baseren. Een wedstrijd is een spel, het is niet serieus. Het draait om meedoen en teamspirit. Ook mensen die niets met energie besparing hebben, blijken dan wel open te staan om mee te doen. Door te spelen met energie krijgen we inzicht in ons eigen verbruik, en daardoor worden we zuiniger, blijkt uit onderzoek van Lenneke Kuijer

Samendoen
Energie besparen kan ook leuk, concreet en makkelijk gemaakt worden, zoals de jaarlijkse publiekscampagne Warmetruiendag laat zien. Het aantrekken van een warme trui staat symbool voor alles wat je zelf kan doen om energie te besparen. Als Nederlandse huishoudens het hele jaar 1 graad minder zouden stoken, zou dat volgens Milieu Centraal jaarlijks 560 miljoen m3 gas en 1 megaton CO2 besparen, omgerekend is dat 350 miljoen euro aan uitgespaarde energiekosten. 
Het geheim van de campagne, die dit jaar voor de 14e keer werd georganiseerd en een record aantal deelnemers trok, is laten zien dat het zin heeft om actie ondernemen; je bent niet alleen, en dat is de manier om de ‘klimaatspagaat’ te overbruggen. Bovendien maakt de campagne gebruik van altercasting; door de sociale rol van potentiële deelnemers te spiegelen. Als jij iemand bent die iets wil doen tegen klimaatverandering, dan doe je mee aan deze actie. Dat is de rol die deelnemers graag op zich nemen. 

Ego-argumenten
Maar laten we eerlijk zijn, het gros van de mensen loopt niet meteen warm om iets te doen of te laten omdat dat beter is voor het klimaat. Ze willen ook graag een goed milieu, maar zij willen eerst het beste voor zichzelf. Dit geldt voor 95% van de mensen. Daarom werkt het inzetten van zogenaamde ego-argumenten heel goed. 
Denk even aan de slimme thermostaat, een succesvoorbeeld van een duurzaam product. Deze slaat aan omdat energiemaatschappij en marktleider Eneco de nadruk legde op een lagere energierekening, en het werd gepresenteerd als een cool techspeeltje. Ondertussen zijn er diverse andere slimme thermostaten op de markt. Zelf ben ik ook fan; in de afgelopen twee jaar heb in mijn eigen woning elke maand gemiddeld 6,9% energie bespaard. Dus lukt het je om deze massa mee te krijgen, dan heb je een van de grootste uitdagingen van onze tijd getackeld. En er zijn genoeg andere succesvolle voorbeelden te noemen, zoals elektrische auto’s, de OV-fiets en zonnepanelen. 

Positief formuleren
Als je de massa mee wilt krijgen, vertel ze dan wat het oplevert, in plaats van wat ze moeten inleveren. Een positieve insteek werkt. Vertel mensen niet hoeveel CO2 ze besparen, maar hoeveel geld ze overhouden. Dit geldt ook voor je eigen personeel natuurlijk. Geef ze argumenten om jullie bedrijfsprocessen te verduurzamen, die ook iets opleveren voor hen persoonlijk, bijvoorbeeld meer comfort op hun werkplek omdat er nu isolatie en HR++ glas is. 

“Het werkt veel motiverender als de nadruk ligt op wat we krijgen, in plaats van op wat we verliezen”. 

Mensen willen in hun gedrag en hun opvattingen graag consistent zijn. Het is ontzettend moeilijk om de normen en waarden van mensen te veranderen, dus als dat niet nodig is, probeer het dan ook niet. Begin bij gedragsverandering en dan gebeurt na verloop van tijd een klein wonder; ze gaan zelf zien dat het resultaat, bijvoorbeeld minder zwerfafval, toch iets is waar ze blij van worden. Ook als attitudeverandering het doel is, kan het slim zijn om te beginnen bij gedrag. Uiteindelijk gaat het om het resultaat; hoe meer mensen een duurzame keuze maken, hoe beter, wat hun beweegreden ook is. 

Advies of workshop nodig?
Wil je meer weten over hoe je gedragsinterventies kunt inzetten in jouw bedrijf of organisatie? Of zoek je naar een methode om succesvol te communiceren over duurzaamheid? Bekijk dan hier mijn aanbod voor een workshop , inspiratiesessie of advies op maat. Of neem direct contact op via de mail: nienke@richtingduurzaamheid.nl